پاسخ : پيش از اين بحث شد كه اطلاق رؤيت در مسألهء محل بحث ما به دليل استحالهء ثبوتي آن ونيز قرينهء عقلي بر تقييد ممنوع ومردود است . امّا دليل دوم ، يعنى « استناد حقيقي رؤيت ، الخ » ، در پاسخ آن مىگوييم : درست است كه « صدق رؤيت بر رؤيت با ابزار محرز ومسلّم است » امّا اين دليل مستقلى در قبال دليل اوّل ، يعنى أصالة الإطلاق نيست ، بلكه مانند مقدّمه‌اى بر آن است ؛ زيرا پس از احراز صدق لغوى وعرفى رؤيت - هر چند به نحو مجاز شايع - بر رؤيت با ابزار ، اين بحث پيش مىآيد كه آيا اين رؤيت ، مشمول « صم للرؤية » هست يا نه ؟ يعنى آيا « صم للرؤية » اطلاق دارد تا شامل اين فرد محرز ومسلّم رؤيت بشود يا نه ؟ واگر صدق « رؤيت » عرفى ولغوى - هر چند به نحو مجاز شايع - بر رؤيت با ابزار ، مشكوك باشد ، نوبت به بحث از أصالة الإطلاق نمىرسد . امّا دليل سوم ، يعنى شمول اطلاق « اهلّه » در آيهء شريفهء يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ بر هلالي كه مردم با چشم معمولى نمىبينند . . . ؛ پاسخش آن است كه آية را با عنايت به أحاديث شريفه مفسّر آن بايد معنى كرد . احاديثى كه ذيل همين آية ودر تفسير آن وارد شده متعدّد است كه در بخش هفتم رؤيت هلال نقل كرده‌ام وبا مراجعهء به آن روايات معلوم مىشود كه « اهلّه » چنين اطلاقى ندارد . علاوة ، مفاد آية آن است كه مردم عصر رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله از ايشان راجع به حكمت اهلّه سؤال كرده‌اند وخداوند متعال در پاسخ فرموده‌اند : اهلّه ميقات براي مردم است . اكنون سؤال مىشود آيا مردم دربارهء هلالي كه با چشم عادى نمىديدند سؤال مىكردند ؟ وآيا خداوند هلالي را كه مردم نمىديدند - هر چند با تلسكوپ قابل رؤيت باشد - براي آنان ميقات قرار داده است ؟ آيا معقول است به مردم بيش از ده قرن گذشته گفته شود : اهلّه ميقات براي شماست ولى - مثلا - روزهايى كه اوّل ماه رمضان قرار داديد در حقيقت روز دوم ماه بوده است ؛ چون هلال با تلسكوپ قابل رؤيت بوده ، هر چند شما نديده‌ايد ؟ ! بنابراين اطلاق « أهلّه » در آية شريفه مردود است « 1 » . سه : چون ملاك « هلال » ، ورؤيت نسبت به آن طريق است ، ملاك شروع ماه قمري و

--> ( 1 ) . رك : رؤيت هلال ، ج 2 ، ص 923 - 925 ، 936 - 937 ، 1024 ، 1092 ، 1245 .